|
|
|
|
Obowiązki pracodawcy a prawa pracownika
mec. Marzenna Pawlicka ("Poradnik Aptekarski" nr 5/2006)
Słowa kluczowe: prawo, prawa pracownika
Obowiązki pracodawcy i prawa pracownika należy przeanalizować łącznie, ponieważ w zasadzie większość obowiązków pracodawcy ma odbicie w uprawnieniach pracownika. Kwestie te są uregulowane przede wszystkim w Kodeksie Pracy, a także w innych ustawach i aktach wykonawczych, postanowieniach układów zbiorowych pracy, regulaminów i statutów.
Podstawowe obowiązki pracodawcy, określone w Kodeksie Pracy to:
1. Obowiązek poszanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika.
Konsekwencją tego obowiązku jest zakaz jakiejkolwiek dyskryminacji w zatrudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym, lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Tekst przepisów dotyczących równego traktowania w zatrudnieniu pracodawca udostępnia pracownikom w formie pisemnej informacji lub w inny sposób przyjęty u danego pracodawcy.
Rozwinięciem uprawnienia do równego traktowania jest prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Idąc dalej ustawodawca nakłada na pracodawcę również obowiązek stosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników oraz wyników ich pracy. Pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków. W ramach poszanowania godności pracownika mieści się również obowiązek pracodawcy przeciwdziałania mobbingowi.
2. Obowiązek ochrony życia i zdrowia pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
W ramach tego ogólnego zobowiązania na pracodawcy ciąży szereg obowiązków szczegółowo wymienionych w odrębnym dziale Kodeksu Pracy zatytułowanym Bezpieczeństwo i Higiena Pracy. Jest to m.in. obowiązek:
- systematycznego prowadzenia szkoleń w tym zakresie,
- oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą i informowania o niej pracowników,
- kierowania na wstępne i okresowe badania lekarskie oraz pokrywania kosztów tych badań,
- zapewnienia pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednich posiłków i napojów, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych (również zapewnienie pracownikom wody mineralnej podczas upałów), itd.
3. Obowiązek zaspokajania - stosownie do możliwości i warunków - bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników.
Pracodawca winien również ułatwić pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych, a także stwarzać pracownikom podejmującym zatrudnienie po ukończeniu szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe.
4. Zobowiązanie do zaznajamiania pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiązków, sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz ich podstawowymi uprawnieniami.
5. Wymóg organizowania pracy w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy, jak również osiąganie przez pracowników, przy wykorzystaniu ich uzdolnień i kwalifikacji, wysokiej wydajności i należytej jakości pracy, a także organizowania pracy w sposób zapewniający zmniejszenie uciążliwości pracy.
6. Konieczność terminowego i prawidłowego wypłacania wynagrodzenia, które powinno być godziwe i ustalone w takiej wysokości aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Jednocześnie na żądanie pracownika, pracodawca jest zobowiązany udostępnić do wglądu dokumenty, na których podstawie zostało obliczone jego wynagrodzenie.
7. Obowiązek prowadzenia dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy, akt osobowych pracowników, a także informowania pracowników o wakatach.
8. Obowiązek niezwłocznego wydawania pracownikowi świadectwa pracy, w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy, co nie może być uzależnione od uprzedniego rozliczenia się pracownika z pracodawcą.
9. Obowiązek wpływania na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.
10. Jeżeli przepisy prawa pracy to przewidują, pracodawca ma obowiązek współdziałać w sprawach indywidualnych ze stosunku pracy z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownika.
11. Pracodawca ma obowiązek umożliwienia pracownikowi realizacji jego prawa do wypoczynku, które dookreślają przepisy o dniach wolnych i urlopach wypoczynkowych, mówiące m.in. o tym, że urlop ma być coroczny, nieprzerwany i płatny.
Na straży przestrzegania tych obowiązków i realizowania powyższych uprawnień stoi Państwowa Inspekcja Pracy, Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz społeczna inspekcja pracy.
Pracownik może bronić się za pośrednictwem tych instytucji oraz poprzez dochodzenie swoich praw przed Sądem Pracy. Pracownicy mają również prawo zrzeszania się, tj. tworzenia i przystępowania do organizacji w celu reprezentacji i obrony swoich praw i interesów, a na zasadach określonych w odrębnych przepisach mają prawo do uczestniczenia w zarządzaniu zakładem pracy, co pracodawcy i organy administracji powinny im umożliwić.
mec. Marzenna Pawlicka ("Poradnik Aptekarski" nr 5/2006)
|
|
|
|
|
|
|
